Błąd przy generowaniu miniatury: Brak pliku

Projekt „Standardy działania pozarządowych organizacji ekologicznych”

współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Błąd przy generowaniu miniatury: Brak pliku

Organizacja pożytku publicznego

Z Dobre Standardy PZS
Skocz do: nawigacja, szukaj

Działalność pożytku publicznego

Działalność pożytku publicznego zgodnie z art. 3 ust. 1 u.d.p.p.w. jest to „... działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie”. Na wstępie warto zauważyć, że art. 6 wyraźnie określa, że działalność statutowa, która jest działalnością pożytku publicznego może być prowadzona jako odpłatna lub nieodpłatna oraz nie jest i nie może być kwalifikowana jako działalność gospodarcza na gruncie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Kolejno należy też wyjaśnić pojęcia z art. 3 ust.1. Organizacja pozarządowa jest tu pojęciem prawnym posiadającym swoją definicję legalną w ust. 3 ww przepisu i nie pokrywa się z rozumieniem organizacji społecznej (na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy) ani tym bardziej z rozumieniem pojęcia NGO, obejmuje swoim zakresem stowarzyszenia rejestrowe i fundacje.

Działalność społecznie użyteczna jest pojęciem zaczerpniętym z ustawy o fundacjach i oznacza działalność (parafrazując określenie B. Niemirki, Statutu Fundacji, cz. 2, Myśl Prawnicza 1995 nr 4, za Izdebskim H. 2003) przydatną, a więc nie szkodliwą ani obojętną, przydatną z punktu widzenia ogółu osób.

Dodatkowo wskazuje się, że określenie „społecznie” związane jest z pojęciem interesu społecznego, który choć może być zgodny z interesem prywatnym to zdecydowanie jest od niego odrębny, to zaś rodzi konkluzje, że cele społecznie użyteczne nie są celami prywatnymi. Zadania publiczne, o czym w kontekście obowiązku informacyjnego (por. inne uwagi), należy rozumieć jako zadania władzy publicznej określone w ustawach. W tym rozumieniu działalność w sferze zadań publicznych określonych w ustawie nie będzie oznaczać realizacji zadań władzy publicznej, a realizację działań w sferze, obszarze zadań określonych w art. 4 u.d.p.p.w.

Warto pamiętać, że nie potrzeba posiadać zapisów ustawy w statucie, by działać w sferze zadań publicznych, ważne jest żeby określone cele i sposoby realizacji organizacji mieściły się zakresowo (logicznie i racjonalnie) w obszarach wyznaczonych przez art. 4.

Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę, że po noweli ustawy z 2010 r. w art. 7 ustawy, określającym pojęcie „nieodpłatnej działalności pożytku publicznego” jako obejmującym świadczenie usług na podstawie stosunku prawnego (np. nieodpłatne poradnictwo, wsparcie materialne, realizacja zadania publicznego powierzonego w drodze u.d.p.p.w. taka dotacja bowiem nie jest wynagrodzeniem) zmieniono tenże zapis, stwierdzając, że jest to po prostu „działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe (...), w sferze zadań publicznych, o której mowa w art. 4, za które nie pobierają one wynagrodzenia”. Nie każda bowiem działalność pożytku publicznego będzie świadczeniem bezpłatnym usług, mogą to być działania bez zindywidualizowanych beneficjentów.

Odpłatna działalność pożytku publicznego

Odpłatna działalność pożytku publicznego do 2 listopada 2011 mogła przybrać jedną z trzech form tzn.:

  •  takiej działalności pożytku publicznego, za którą organizacja pobiera opłaty (ustawodawca nie wskazał od kogo sic!),
  • sprzedaży towarów bądź usług, które wytworzyły osoby bezpośrednio korzystające z prowadzonej działalności pożytku publicznego,
  • sprzedaży przedmiotów darowizny. Zgodnie z nowelą sierpniową (2011r.) wykreślono ww. trzecią formę odpłatnej działalności pożytku publicznego.

Poza tym w znowelizowanym w 2010 r. art. 8 Ustawy w ust. 2 postawiono jasny warunek, że przychód (wcześniej był dochód) z odpłatnej działalności służyć ma wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego (wcześniejsza redakcja tego przepisu dość nieczytelnie wskazywała też cele statutowe). Przychód z działalności odpłatnej musi być przeznaczany na działalność statutową organizacji, w żadnym zaś przypadku nie może być przeznaczony na działalność gospodarczą.

Choć znowelizowane przepisy już na to nie wskazują, to przyjmuje się w praktyce możliwość prowadzenia tylko takiej działalności pożytku publicznego, jaka została przewidziana w Statucie (m.in. poprzednia redakcja art.6). Warto wskazać jednocześnie, że w art.10 ust.3 sformułowano obowiązek zawarcia w Statucie bądź innym akcie wewnętrznym jakie działania prowadzimy jako odpłatną a jakie jako nieodpłatną działalność pożytku publicznego.

Definicji działalności odpłatnej dopełnia następny art. 9. Stanowi on, że wynagrodzenie z działalności konkretnego rodzaju (np. odpłatne uczestnictwo w warsztatach plastycznych dla dzieci) nie może być wyższe niż koszty tej działalności (przed nowelizacją mowa była o kalkulacji kosztów bezpośrednich) oraz wynagrodzenie osób fizycznych z tytułu zatrudnienia (z jakiegokolwiek tytułu prawnego) przy wykonywaniu statutowej działalności nieodpłatnej oraz działalności odpłatnej nie może przekraczać 3-krotności (było 1,5) przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za rok poprzedni.

Ważnym jest, iż nie spełnienie jednego z dwóch powyżej wymienionych warunków, generować będzie kwalifikację działalności odpłatnej jako działalności gospodarczej. W przeciwieństwie do poprzedniego stanu prawnego nawet sporadyczna sytuacja będzie rodziła taką kwalifikację, na co wskazują znowelizowane dalsze ustępy art.9.

W końcu działalność odpłatna nie może być prowadzona wobec tego samego przedmiotu, co działalność gospodarcza (art.9 ust.3). Ta konstatacja daje przesłankę by twierdzić wbrew niektórym poglądom, że dozwolone wobec tego jest prowadzenie działalności statutowej, w tym nieodpłatnej pożytku publicznego w stosunku do tego samego przedmiotu, co działalność gospodarczą (jest to wnioskowanie a contrario czyli z przeciwieństwa). Na koniec warto zaznaczyć, że działalność odpłatna i nieodpłatna pożytku publicznego wymagają rachunkowego wyodrębnienia zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.p.p.w.

Status OPP

Zasadniczo art. 20 u.d.p.p.w. określa wszystkie warunki, które musi spełnić organizacja chcąca uzyskać status OPP. Nie będziemy tu omawiać tego co ustawodawca wprost zażądał do zawarcia w Statucie tj. pkt.6. Warto zwrócić uwagę na brzmienie pkt. 1 tego artykułu. Powszechnie przyjęło się, że organizacja powinna prowadzić działalność statutową, która jest tylko i wyłącznie działalnością pożytku publicznego. „Prowadzić” oznacza tu faktyczne prowadzenie działalności w dacie składania wniosku. Po noweli z 2010r. wprowadzono wymóg, by działalność pożytku publicznego prowadzić nieprzerwanie od co najmniej 2 lat przed datą wniosku o uzyskanie statusu OPP (art. 22 ust. 1). Można to dokumentować różnorako – zarówno sprawozdaniami finansowymi, merytorycznymi jak (co dopuszczono w praktyce KRS) i np. wycinkami prasowymi.

Należy uznać, że niepotrzebne jest deklarowanie powyższego w statucie expressis verbis, choć taki zapis może rozwiązać ewentualne spory, w przypadku takiej interpretacji celów i sposobów ich realizacji, które by prowadziły do wniosku, że organizacja może lub prowadzi działalność statutową, wykraczającą poza działalność pożytku publicznego. W końcu można uznać, że działalność pożytku publicznego, o której mowa w tych punktach (art. 20) stanowi formę kwalifikowaną działalności z art. 3 ustawy. Nie wystarcza, że jest społecznie użyteczna – musi być prowadzona „... na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa”.

Ogół społeczności będzie to np. społeczność danej gminy lub społeczność artystyczna. Grupą podmiotów z przepisu będą np. dzieci i młodzież chora na cukrzycę, a więc grupa, którą łączy przede wszystkim wspólnota interesów. W zakresie stowarzyszeń ust.2 (po noweli) wyraźnie wskazuje, że grupą taką nie mogą być tylko członkowie stowarzyszenia.

Obowiązek dokładnego określenia w statucie, który sposób realizacji celów w jakiej formie działalności pożytku publicznego będzie prowadzony, do nowelizacji z 2010 r. wywodzony był z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, określającego wzór formularza KRS-W-OPP, jako logiczne następstwo wymaganego w tym rozporządzenia określenia (tak Izdebski H. 2003). Było to jednak moim zdaniem wysoce dyskusyjne, w szczególności, że obligatoryjne elementy statutu zostały określone w ustawie. Należy uświadomić sobie, że narzucanie formy lub treści statutu, stanowi ograniczenie prawa obywateli do zrzeszania się, a takie ograniczenia powinny być zawarte w aktach rangi co najmniej ustawowej. Dodatkowo rozporządzenie może być wydane tylko w zakresie delegacji ustawowej, a ta nie określała kompetencji ministra do ograniczania prawa tworzenia stowarzyszeń poprzez określanie elementów obligatoryjnych statutu.

Trzeba zwrócić uwagę, że ustawodawca w u.d.p.p.w. kiedy było to konieczne zawarł wyraźnie zapis, co powinno się znaleźć dodatkowo w statucie w art. 20 ust. 1 pkt 4 (statutowy organ kontroli) i 6 (ograniczenia dysponowania majątkiem). Zasadność omówionych wątpliwości potwierdził jednocześnie je usuwając sam ustawodawca, wprowadzając powyższy wymóg nowelą z 2010 r. w art.10 jako ust.3. Wskazano w nim, że zakres prowadzonej działalności odpłatnej i nieodpłatnej musi być określony w statucie lub w innym akcie wewnętrznym. Należy podkreślić, że aktualnie więc obowiązek ten dotyczy nie tylko organizacji ubiegających się o status OPP ale wszystkich ngo, które pragną prowadzić działalność pożytku publicznego.

Obowiązek przeznaczenia nadwyżki przychodów nad kosztami na działalność pożytku publicznego (art. 20 ust. 1 pkt 3) na tle orzecznictwa SN można interpretować, jako nie ograniczający inwestowania dochodu w instrumenty finansowe lub środki trwałe pod warunkiem, że służyć to będzie realizacji działalności pożytku publicznego. Powyższe jest przy przyjęciu założenia, które zrobił SN w uchwale z dnia 13 marca 2002 r. (III ZP 21/01), że nie są tożsame pojęcia wydatkowania a przeznaczania dochodu.

Oczywiście działalność gospodarcza, jeśli już ma być prowadzona to w organizacji o statusie OPP może być tylko jako dodatkowa do działalności pożytku publicznego. Znamy podobne przepisy w ustawie prawo o stowarzyszeniach – art. 34 oraz ustawie o fundacjach – art. 5 ust. 5. Członkowie Zarządu i Komisji Rewizyjnej muszą spełnić szereg wymagań (art. 20 ust.1 pkt 4 i 5 u.d.p.p.w.). Najlepiej jest spełnić ten warunek składając odpowiednie, pisemne oświadczenia. Spotyka się również praktykę przepisywania zastrzeżeń ustawowych do Statutów.

Można na koniec wspomnieć, że trudno znajdować podstawy do obowiązku przedkładania zaświadczeń z krajowego rejestru karnego osób, o których mowa w pkt 4 i 5, jak to się czasem praktykuje. Uważam, że na gruncie tych przepisów wystarczają całkowicie oświadczenia wiedzy tych osób.